Қазақстанда адами капиталды дамыту және еңбек ресурстарын трансформациялау

Құрылымдық және демографиялық өзгерістер, цифрландырудың жеделдеуі және жұмыс күшінің сапасына қойылатын талаптардың артуы жағдайында еңбек ресурстарын талдау Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуының тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ерекше маңызға ие. Осы мақаланың мақсаты – адами капиталдың дамуына басымдық бере отырып, Қазақстандағы еңбек ресурстарының динамикасы мен құрылымдық трансформациясын, сондай-ақ жұмыспен қамтудың жас ерекшелік, гендерлік, білім беру және салалық құрылымындағы өзгерістерді талдау. Зерттеудің әдіснамалық негізін жұмыспен қамту, жұмыссыздық және жұмыс күшінің сапалық сипаттамаларының динамикасын бағалау үшін қолданылған салыстырмалы, құрылымдық және экономикалық-статистикалық талдау әдістері, сондай-ақ трендтік талдау құрайды. Зерттеудің эмпирикалық базасы Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының ресми деректері, жұмыс күші бойынша іріктемелі зерттеулер материалдары, сондай-ақ жұмыспен қамту және біліктілік саласындағы нормативтік-құқықтық құжаттар негізінде қалыптастырылды. Зерттеу нәтижелері 2019–2024 жылдары елдегі жұмыспен қамту деңгейінің жоғары деңгейде (шамамен 65%) сақталғанын, ал жұмыссыздық деңгейінің 4,7–4,9% аралығында тұрақты болғанын көрсетті. Жұмыспен қамтылғандар саны шамамен 5%-ға артты, бұл ретте жоғары және техникалық білімі бар қызметкерлердің үлесі өсті, олар жиынтығында жұмыспен қамтылғандардың 90%-дан астамын құрайды. Болашақ зерттеулердің перспективалары құзыреттерге сұранысты болжау модельдерін дамытуға, Ұлттық біліктілік жүйесінің тиімділігін бағалауға және цифрлық трансформацияның жұмыспен қамту сапасы мен еңбек өнімділігіне әсерін талдауға байланысты. 

1. Aliyeva, B. M., Mukhamedyarova, L. R., Markhayeva, B. A., Telagussova, E. O., & Ydyrys, Y. Zh. (2025). Analysis of employment policy effectiveness in Kazakhstan: Regional clustering approach. Eurasian Journal of Economic and Business Studies, 69(2), 141–157. https://doi.org/10.47703/ejebs.v69i2.508

2. Autor, D. (2015). Why are there still so many jobs? The history and future of workplace automation. Journal of Economic Perspectives, 29(3), 3–30. https://doi.org/10.1257/jep.29.3.3

3. Becker, G. S. (1993). Human capital: A theoretical and empirical analysis, with special reference to education (3rd ed.). The University of Chicago Press. Bureau of National Statistics (2024). Labor and income: Employment and unemployment. Retrieved November 27, 2025, from https://stat.gov.kz/en/industries/labor-and-income/statempt-unempl

4. Freeman, R. B. (2007). The great doubling: The challenge of the new global labor market. Harvard University, Labor and Worklife Program.

5. Insebayeva, S., & Beyssembayev, S. (2023). Digital platform employment in Kazakhstan: Can new technologies solve old problems in the labor market? International Labor and WorkingClass History, 103, 62–80. https://doi.org/10.1017/S0147547923000200

6. Kaliyeva, S. A., Buitek, E. K., & Meldakhanova, M. K. (2020). Analysis of the youth labor market in the Republic of Kazakhstan in the context of global challenges. Economy: Strategy and Practice, 15(4), 81–88. https://doi.org/10.51176/JESP%2FISSUE_4_T7 (In Kazakh)

7. Kapeliushnikov, R. (2012). Russia’s human capital: What is its value? (Working Paper WP3/2012/06). National Research University Higher School of Economics.

8. Kazakhstan Institute for Strategic Studies under the President of the Republic of Kazakhstan. (2025). Demographic resilience as a strategic driver of development: Prospects for Kazakhstan (Discussion paper). Retrieved November 27, 2025, from https://kisi.kz/wpcontent/uploads/2025/11/demographic-resilience_eng_final_20_10.pdf

9. National Qualifications System (NQS). (2025). Retrieved November 27, 2025 from https://career.enbek.kz/ru/pages/about-nsk

10. Republic of Kazakhstan (2023, August 18). Order on approval of the rules for the development and approval of qualification programs, as well as requirements for them (No. 348). Retrieved November 27, 2025 from https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300033317

11. Republic of Kazakhstan. (2016, April 6). Law on employment of the population (No. 482-V ZPK). Retrieved November 27, 2025 from https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1600000482