Экономикалық қызмет салаларындағы цифрландыру процестерін саралау

Экономиканың жедел цифрлық трансформациясы жағдайында цифрландыру үдерістерінің салааралық саралануын талдау ерекше өзектілікке ие. Зерттеудің мақсаты – Қазақстанның әлеуметтікэкономикалық жүйесіндегі цифрландыру үдерістерінің салааралық саралануын талдау және нақты сектордың цифрлық трансформациясын шектейтін құрылымдық факторларды анықтау. Зерттеудің әдіснамалық негізін салыстырмалы экономикалық талдау, құрылымдық бағалау және цифрландырудың салыстырмалы көрсеткіштерін есептеу әдістері құрайды. Зерттеу барысында 2022– 2024 жылдарға арналған Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының ресми деректері пайдаланылды, олар экономикалық қызметтің әртүрлі салаларындағы 172 335 ұйымды қамтиды. Нәтижелер цифрлық технологиялардың таралуында оң динамиканы көрсетті: бұлттық есептеулерді пайдаланатын ұйымдар саны 45%-ға, ал үлкен деректерді талдауды қолданатын ұйымдар саны 39%-ға артқан. Өңдеу өнеркәсібіндегі ірі және орта кәсіпорындардың цифрлық технологияларды енгізу үлесі 12,9%-дан 19,2%-ға дейін өсті. Сонымен қатар ұйымдардың тек 5,45%-ында штаттық АКТ мамандары бар, бір ұйымға шаққандағы орташа көрсеткіш – 4,6 маман. Ақпараттық қауіпсіздік саласындағы мамандар АКТ кадрларының 33%-ын құрайды, алайда олардың жүйеқұраушы салалардағы үлесі өте төмен. Алынған нәтижелер цифрлық дамудың салааралық жоғары саралануын және экономиканың нақты секторындағы құрылымдық шектеулерді айқындайды. Басым бағыттар ретінде салалардың инфрақұрылымдық қолдауын күшейту, цифрлық жобаларды мемлекеттік-жекешелік әріптестік негізінде қаржыландыру тетіктерін кеңейту, корпоративтік деректер орталықтарын дамыту және АКТ кадрларын даярлау жүйесін жаңғырту ұсынылады.

1. Bureau of National Statistics. (2025). Bureau of National Statistics of the Republic of Kazakhstan. Retrieved September 15, 2025, from https://stat.gov.kz/en

2. Digital Business. (2025). Main barriers to digitalization in agriculture. Retrieved September 15, 2025, from https://digitalbusiness.kz/2025-11-20/gendirektor-rodini-rasskazal-pochemu-tsifrovizatsiya-v-sele-buksuet/

3. ERI.kz. (2025). Government effectiveness — Kazakhstan’s strongest result in the WGI. Retrieved September 15, 2025, from. https://eri.kz/ru/Novosti_instituta/id=5967

4. Government of the Republic of Kazakhstan. (2017). Resolution No. 407: On approval of the Concept of cybersecurity (“Cyber Shield of Kazakhstan”). Retrieved September 15, 2025, from https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1700000407

5. Government of the Republic of Kazakhstan. (2023). Concept of digital transformation, development of the information and communication technology sector and cybersecurity for 2023–2029. Retrieved September 15, 2025, from https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000269

6. Imanbayeva, Z., Aidaraliyeva, A., Saiymova, M., Baimukasheva, Z., & Bekesheva, D. (2023). Digitalization of the sectors of the economy of Kazakhstan. Scientific Journal of Pedagogy and Economics, 402(2), 377–388. https://doi.org/10.32014/2023.2518-1467.480

7. Izbasarova, A. (2025). Fundamental problems of “Digital Kazakhstan” remain unresolved. Retrieved September 15, 2025, from https://spik.kz/2320-kuda-mogut-zavesti-gazovuju-otrasl-kazahstana-s-takimi-podhodami.html

8. IITU. (2025). Skolko zarabatyvayut IT-specialisty v Kazakhstane?Retrieved September 15, 2025, from https://iitu.edu.kz/ru/news/how-much-do-it-specialists-earn-in-kazakhstan/

9. Kalybekova, D. (2018). Digitalization of Kazakhstan as a key factor of economic development in the conditions of modernization. International Relations and International Law Journal, 82(2), 152–159.

10. Kelesh, Y. V., Shishkova, O. N., & Barteneva, A. A. (2022). The sectoral aspect of the development of the digital transformation of the regional economy. CITISE, 4(34). http://doi.org/10.15350/2409-7616.2022.4.47

11. Kodirova, A. (2023). On the digital transformation of economic sectors: The example of agriculture. Society and Economics, 8, 105–111. https://doi.org/10.31857/S020736760027020-1

12. Kunkel, S., & Matthess, M. (2020). Digital transformation and environmental sustainability in industry. Environmental Science & Policy, 112, 318–329. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2020.06.022

13. Luchaninova, A. A., Baimukhamedova, A. M., Baimukhamedov, M. F., & Isaeva, N. N. (2023). Perspektivy cifrovizacii i robotizacii ekonomiki Kazakhstana. Vestnik universiteta Turan, (2), 118–129. https://doi.org/10.46914/1562-2959-2023-1-2-118-129

14. Maroufkhani, P., Desouza, K. C., Perrons, R. K., & Iranmanesh, M. (2022). Digital transformation in the resource and energy sectors: A systematic review. Resource Policy, 76, 102622. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2022.102622

15. Matthess, M., & Kunkel, S. (2020). Structural change and digitalization in developing countries. Technology in Society, 63, 101428. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2020.101428

16. Ministry of Science and Higher Education of the Republic of Kazakhstan. (2023). Order No. 227: On approval of the Roadmap for digital transformation in the field of science and higher education. Retrieved September 15, 2025, from https://prg.kz/document/?doc_id=31975815

17. Profit.kz. (2025). Kak menyaetsya rynok truda v IT-sektore Kazakhstana. Retrieved September 15, 2025, from https://profit.kz/news/71693/Kak-menyaetsya-rinok-truda-v-IT-sektore-Kazahstana/

18. Ruzmatova, M. (2024). Cifrovoy skachok: kak tehnologii menyayut povsednevnost v Kazakhstane. Retrieved September 15, 2025, from https://el.kz/ru/tsifrovoy-skachok-kak-tehnologii-menyayut-povsednevnost-vkazahstane_400041104/

19. Syubebaeva, Zh. (2024). Cifrovizaciya ekonomiki: zarubezhnyy opyt i vozmozhnosti progressa dlya Kazakhstana [Digitalization of the economy: foreign experience and opportunities for progress for Kazakhstan]. Statistika, uchet i audit, 83(4), 59–65. https://doi.org/10.51579/1563-2415.2021-4.08

20. Uandykova, M., Mirkassimova, T., Mukhamejanova, G., Yeleukulova, A., Baikhojayev, A., & Astaubayeva, G. (2025). Digital model for monitoring national programs: The Kazakhstan experience. Frontiers in Artificial Intelligence, 8, 1656329. https://doi.org/10.3389/frai.2025.1656329

21. Vasa, L., Kireyeva, A. A., Nurbatsin, A., & Kredina, A. (2023). Analysis of the impact of ICT on economic growth: Empirical data from 16 regions of Kazakhstan. Acta Polytechnica Hungarica, 20(3), 29–44. https://doi.org/10.12700/APH.20.3.2023.3.3

22. World Financial Review. (2025). Emerging ideas that resonate. https://worldfinancialreview.com

23. Yeraliyeva, A., Dauliyeva, G., Andabayeva, G., & Nurmanova, B. (2023). Effectiveness of public administration of the digital economy in Kazakhstan. Problems and Perspectives in Management, 21(3), 125-137. https://doi.org/10.21511/ppm.21(3).2023.10