Ресейдегі жастар арасындағы отбасы мен ата-ана тәрбиесінің әлеуметтік көріністері

Қазіргі қоғамдар отбасы құру және репродуктивті мінез-құлық саласында елеулі өзгерістерді бастан өткеруде, бұл отбасы, неке, жүктілік, бала және ата-ана болу туралы әлеуметтік ортақ мағыналардың өзгеруімен қатар жүреді. Осы зерттеуде Ресей жастарының отбасы құру мен ата-ана болуға қатысты өзара байланысты бес әлеуметтік түсінігінің құрылымдық ұйымдасуы зерттелді. Еркін ассоциациялар әдісі және П. Вержестің прототиптік талдауы қолданылды. Жауаптар лексикалық және семантикалық тұрғыдан стандартталып, мағыналық санаттарға біріктірілді. Эмпирикалық базаны Ресейде тұратын 17–25 жас аралығындағы 364 оқушы мен студенттің онлайн-сауалнамасының нәтижелері құрады, олардың ішінде 218 әйел (59,9%) және 146 ер адам (40,1%) болды. Деректер 2025 жылғы желтоқсаннан 2026 жылғы ақпанға дейін жиналды. Әрбір қатысушы бес стимулдың әрқайсысына үш ассоциациядан атады. Отбасы мен неке туралы түсініктер негізінен оң мазмұнға ие болды: махаббатты респонденттердің тиісінше 44,8%-ы және 47,3%-ы атап өтті. Жүктілік пен көпбалалы ата-ана болу көбінесе жауапкершілікпен және жүктемемен байланыстырылды: физикалық және эмоциялық жүктемені тиісінше 14,6% және 31,3%, ал көпбалалы ата-ана болудағы қаржылық жүктемені қатысушылардың 24,7%-ы көрсетті. Отбасы, неке, жүктілік, бала және көпбалалы ата-ана болу туралы әлеуметтік түсініктердің ортақ мағыналық элементтері бар, бірақ олардың құрылымдық орналасуы әртүрлі. Алынған нәтижелер Ресей жастарының отбасы құру және болашақ ата-ана болу туралы әлеуметтік ортақ білімді қалай ұйымдастыратынын зерттеудегі салыстырмалы құрылымдық тәсілдің мүмкіндіктерін көрсетеді.

1. Abric, J.-C. (1994). L’organisation interne des représentations sociales: Système central et système périphérique. In C. Guimelli (Ed.), Structures et transformations des représentations sociales (pp. 73–84). Delachaux et Niestlé.

2. Davydova, M. A. (2021). The influence of media on the formation of behavioural patterns of contemporary youth. Innovative Science: Psychology, Pedagogy, Defectology, 4(3), 6–19. https://doi.org/10.23947/2658-7165-2021-4-3-6-19

3. Gorskiy, D. I. (2025). Modelling the fertility behaviour of Russians during the periods of shocks in 2000–2023 [Dissertation for the degree of Candidate of Sciences in Economics, National Research University Higher School of Economics]. (In Russian).

4. Kamarova, T. A., Tonkikh, N. V., & Verbenskaya, A. V. (2025). Reproductive attitudes of contemporary youth: The formation of the “fashion” for early parenthood in the media environment. DEMIS. Demographic Research, 5(4), 33–55. https://doi.org/10.19181/demis.2025.5.4.3

5. Kashina, M. A., & Kletsina, I. S. (2021). Models of family and family relations in governmental documents of family policy and in the views of student youth: Points of convergence and divergence. Woman in Russian Society, 2, 47–64. (In Russian). https://doi.org/10.21064/WinRS.2021.2.4

6. Lemeshko, B. Y., & Postovalov, S. N. (1998). On the dependence of the limiting distributions of Pearson and likelihoodratio statistics on data grouping methods. Industrial Laboratory, 64(5), 56–63. (In Russian).

7. Luppi, F., Rosina, A., & Testa, M. R. (2025). Parenthood and self-fulfilment: Does having children matter to Italian young-adults? Genus, 81, 31. https://doi.org/10.1186/s41118-025-00272-1

8. Moliner, P., & Abric, J.-C. (2015). Central core theory. In G. Sammut, E. Andreouli, G. Gaskell, & J. Valsiner (Eds.), The Cambridge handbook of social representations (pp. 83–95). Cambridge University Press.

9. Moscovici, S. (1984). The phenomenon of social representations. In R. Farr & S. Moscovici (Eds.), Social representations (pp. 3–69). Cambridge University Press.

10. Mynarska, M., & Rytel, J. (2020). Fertility desires of childless Poles: Which childbearing motives matter for men and women? Journal of Family Issues, 41(1), 7–32. https://doi.org/10.1177/0192513X19868257

11. Nechayeva, Y. L., & Mussabayeva, A. B. (2025). Social transformation of family and marriage relations in Kazakhstani society at the present stage. Gumilyov Journal of Sociology, 153(4), 142–157. https://doi.org/10.32523/3080-1702-2025-153-4-142-157

12. Pozzi, M., Fasanelli, R., Marta, E., Ellena, A. M., Virgilio, G., Di Taranto, A., & Pistoni, C. (2022). Social representation of family: A comparative study on Italian young and older adults. Journal of Family Issues, 43(3), 752–768. https://doi.org/10.1177/0192513X21994160

13. Pusztai, G., Fényes, H., & Engler, Á. (2022). The effect of socioeconomic status and religiosity on Hungarian young adults' marriage behavior. Journal of Social Studies Education Research, 13(4), 78–96. https://jsser.org/index.php/jsser/article/view/4286

14. Rozenova, M. I. (2025). Semantic features and zones of psychological stress in the image of a family among Russian schoolchildren, students and youth with higher education. Bulletin of Practical Psychology of Education, 22(3), 119–141. (In Russian). https://doi.org/10.17759/bppe.2025220308

15. Rozenberg, N. V., & Ivanishko, A. M. (2021). Reproductive attitudes of youth in the Penza region: The gap between expected and desired family size. University Proceedings. Volga Region. Social Sciences, 3, 109–117. https://doi.org/10.21685/2072-3016-2021-3-10

16. Silveira, M. A. M., Rodrigues, A. R. M., Dantas, S. L. C., Melo, L. P. T., Fialho, A. V. M., & Rodrigues, D. P. (2024). Social representations of pregnant women about pregnancy during prenatal care. Revista de Enfermagem da UFPI, 13(1), e3602. https://doi.org/10.26694/reufpi.v13i1.3602

17. Sousa, C., Gonçalves, G., Gomes, A., Ciby, M. A., Navarro-Granados, M., Sahai, S., & Lamarosa, A. (2025). Family and work: What does it mean? A cross-cultural study on work and family representations and its impact on workfamily centrality. Psychological Reports. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/00332941251363904

18. Vergès, P. (1992). L’évocation de l’argent: Une méthode pour la définition du noyau central d’une représentation. Bulletin de Psychologie, 45(405), 203–209.

19. World Medical Association. (2013). World Medical Association declaration of Helsinki: Ethical principles for medical research involving human subjects. JAMA, 310(20), 2191–2194. https://doi.org/10.1001/jama.2013.281053

20. Zaidi, B., & Morgan, S. P. (2017). The second demographic transition theory: A review and appraisal. Annual Review of Sociology, 43, 473–492. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-060116-053442