Ақмола облысындағы балалар мен жасөспірімдер туризмі инфрақұрылымын дамытудың әлеуметтік аспектілері

Балалар мен жасөспірімдер туризмі маңызды әлеуметтік, білім беру және сауықтыру функцияларын атқарады, алайда оны дамыту қолжетімді, қауіпсіз және бейімделген инфрақұрылымды қажет етеді. Зерттеудің мақсаты – Ақмола облысындағы балалар мен жасөспірімдер туризмі инфрақұрылымының қазіргі жағдайын бағалау және оны әлеуметтік бағдарланған дамытудың негізгі бағыттарын айқындау. Зерттеуде әдебиеттерге жүйелі шолу, контент-талдау, статистикалық және салыстырмалы талдау әдістері қолданылды. Зерттеудің бастапқы ақпараттық базасын Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының, Ақмола облысының Туризм басқармасы мен Білім басқармасының 2020–2025 жылдардағы ресми деректері, нормативтік-құқықтық актілер мен мемлекеттік бағдарламалар, сондай-ақ Scopus және Google Scholar дерекқорларынан іріктеліп алынған 17 ғылыми жарияланым құрады. Нәтижелер 2020–2025 жылдар аралығында облыстағы туристік ұйымдар саны 61-ден 80 бірлікке, орналастыру орындары 374-тен 458-ге, балалар сауықтыру лагерлері 12-ден 17-ге, ал балалар мен жасөспірімдерге арналған туристік маршруттар саны 18-ден 36-ға дейін артқанын көрсетті. Орналастыру орындарымен қызмет көрсетілген келушілер саны 235,0 мыңнан 659,4 мың адамға дейін немесе 180,6%-ға өсті. Жалпы туристік ағындағы балалар мен жасөспірімдердің үлесі 21%-дан 31%-ға дейін артты. 2025 жылы өңірдегі орналастыру орындары көрсеткен қызметтер көлемі 34 033,3 млн теңгені құрады, оның есептік 10 550,3 млн теңгесі балалар мен жасөспірімдер туризмімен байланысты болды. Алынған нәтижелер мамандандырылған және инклюзивті нысандарды, жыл бойы жұмыс істейтін маршруттарды, білім беру бағдарламаларын, кадрлық қамтамасыз етуді және мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетіктерін дамыту қажеттігін растайды.

1. Aidarkhanova, G., Zhumagulov, C., Nyussupova, G., & Kholina, V. (2025). Assessing the impact of demographic growth on the educational infrastructure for sustainable regional development: Forecasting demand for preschool and primary school enrollment in Kazakhstan. Sustainability, 17(9), 4212. https://doi.org/10.3390/su17094212

2. Boley, B. B., McGehee, N. G., & Hammett, A. T. (2017). Importance-performance analysis (IPA) of sustainable tourism initiatives: The resident perspective. Tourism Management, 58, 66–77. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2016.10.002

3. Boribay, E., Sagidolda, N., Jing, X., Assylkhanova, A., Daurbayeva, M., Satybaldiyeva, G., Aknazarova, R., & Oktay, K. (2026). Factors of Sustainable Tourism Development in the North Kazakhstan Region: Structural Modeling Based on PLS-SEM. Sustainability, 18(14), 7000. https://doi.org/10.3390/su18147000

4. Bureau of National Statistics. (2025). Statistics of tourism: Dynamic tables. Retrieved July 30 2026 from https://stat.gov.kz/en/industries/business-statistics/stat-tourism/dynamic-tables/

5. Canosa, A., van Doore, K. E., Beazley, H., & Graham, A. (2022). Children’s rights in the tourism industry. The International Journal of Children's Rights, 30(2), 320–353. https://doi.org/10.1163/15718182-30020008

6. Department of Tourism of Akmola region. (2026). Akmola Region Expects to Welcome 2 Million Tourists This Year. Retrieved July 30 2026 from https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmolatourism/press/news/details/1238373?lang=en

7. Dwyer, L. (2023). Sustainable development of tourism: Research and policy challenges. Highlights of Sustainability, 2(2), 83–99. https://doi.org/10.54175/hsustain2020008

8. Dyussekeyeva, Y., Kadyrbekova, D., Issakov, Y., Ageleuova, A., Zhaksybekova, D., & Gajić, T. (2025). Analysis of the current state and dynamics of tourism industry development in Akmola Region, Kazakhstan. GeoJournal of Tourism and Geosites, 60, 1348–1361. https://doi.org/10.30892/gtg.602spl30-1506

9. Kaya Sayan, B., & Ay, E. (2026). The global barriers to tourism development: a scoping review of Kazakhstan. Worldwide Hospitality and Tourism Themes, 4, 1-13. https://doi.org/10.1108/WHATT-04-2026-0147

10. Kisselyova, A. S., Kairova, S. G., & Zhaksalykov, K. N. (2022). Social tourism of Pavlodar region: current state and problems. Journal of Geography & Environmental Management, 64(1), 90-98. https://doi.org/10.26577/JGEM.2022.v64.i1.08

11. Mandić, A., Mrnjavac, Ž., & Kordić, L. (2018). Tourism infrastructure, recreational facilities and tourism development. Tourism and Hospitality Management, 24(1), 41–62. https://doi.org/10.20867/thm.24.1.12

12. Martínez-Redecillas, E., Moral-García, J.E., Casado-Montilla, J., & Solas-Martínez, J.L. (2026). Impact of Active Tourism on Physical Activity in Children and Adolescents: A Systematic Review (2015–2025). World, 7(2), 31. https://doi.org/10.3390/world7020031

13. Mazzucato, V., & Ogden, L.J. (2025). Transnational youth mobility through trajectories and temporalities. Journal of Ethnic and Migration Studies, 51(6), 1449-1469. https://doi.org/10.1080/1369183X.2024.2441581

14. Monterrubio, C., Rodríguez-Muñoz, G., & Durán-Barrios, J. M. (2016). Social dimensions of child tourism labour: Listening to children's voices in two Mexican rural communities. International Journal of Tourism Policy, 6(2), 147–165. https://doi.org/10.1504/IJTP.2016.077969

15. Müller, A., Bacsne, E.B., Ráthonyi, G.G., Hrisztov, J.T., Kulcsár, N., Rákó, E., Kovács, S., & Lengyel, A. (2024). Segmentation of young adult tourists visiting Croatian cities: A Hungarian case study. GeoJournal of Tourism and Geosites, 55(3), 1281–1288. https://doi.org/10.30892/gtg.55309-1281

16. Nurhasanah, I.S., & Van den Broeck, P. (2026). Youth engagement in ecotourism and community-based development: experiences and lessons from Pahawang Island, Indonesia. Journal of Ecotourism, 25(2), 198-227. https://doi.org/10.1080/14724049.2025.2507876

17. Oveisi, L., Pourfaraj, A., & Oveisi, M. (2025). Analysing the feasibility of child-friendly tourism development indicators in a commercial complex in Yazd. Motaleate Shahri, 14(53), 51–66. https://doi.org/10.22034/urbs.2024.139863.4992

18. Rashidin, M. S., Taheri, B., & Del Chiappa, G. (2025). How does technology use within families shape children’s travel intentions? Current Issues in Tourism, 1–16. https://doi.org/10.1080/13683500.2025.2589917

19. Sadd, D., Fyall, A., & Wardrop, K. (2017). Evaluative event frameworks: A learning destination perspective. International Journal of Tourism Research, 19(3), 339–348. https://doi.org/10.1002/jtr.2116

20. Sergeyeva, A. M., Abdullina, A. G., Albekova, A. Y., & Shumakova, G. Z. (2022). Development of children’s and youth tourism in the modern social space of Kazakhstan. Journal of Geology, Geography and Geoecology, 31(1), 142–151. https://doi.org/10.15421/112214

21. Song, H., Park, C., & Kim, M. (2020). Tourism destination management strategy for young children: Willingness to pay for child-friendly tourism facilities and services at a heritage site. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(19), 7100. https://doi.org/10.3390/ijerph17197100

22. Tleuberdinova, A., Nurlanova, N., Shokhamanova, A., Alzhanova, F., & Salauatova, D. (2025). Youth entrepreneurship in Kazakhstan's tourism: Potential and incentives for innovation. Problems and Perspectives in Management, 23(3), 145–160. http://dx.doi.org/10.21511/ppm.23(3).2025.11

23. Tourism Industry Committee. (2025). Domestic tourism and family travel are summer vacation priorities for children. Retrieved July 30 2026 from https://www.gov.kz/memleket/entities/tourism/press/news/details/1228451?lang=ru

24. Vogler, R., Hennig, S., & Albrecht, F. (2023). Urban green for child-and youth-friendly cities. GI_Forum 2023, 11, 118-139. https://doi.org/10.1553/giscience2023_01_s118

25. Zhanibekova, F., & Beisembinova, A. (2023). Development of youth tourism in Kazakhstan: A conceptual approach to studying. Central Asian Economic Review, 6, 29–38. https://doi.org/10.52821/2789-4401-2023-6-29-38