Мұнай өңдеу кәсіпорнының бизнес-процестерін басқарушылық талдау

Жоғары капитал сыйымдылығы, технологиялық күрделілік және логистикалық тізбектердің тұрақтылығына тәуелділік жағдайында мұнай өңдеу кәсіпорындарының операциялық тиімділігін арттыру әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етуге және ұйымдастырушылық-басқарушылық шығындарды төмендетуге бағытталған бизнес-процестерді кешенді басқарушылық талдауды талап етеді. Зерттеудің мақсаты өндірістік процестердің операциялық тұрақтылығы мен тиімділігіне әсер ететін факторларды анықтауды қамтамасыз ететін мұнай өңдеу кәсіпорнының бизнес-процестерін басқарушылық талдауға арналған кешенді тәсілді әзірлеу болып табылады. Зерттеудің әдіснамалық негізін макроортаны, салалық ортаны, ішкі ортаны және кәсіпорынның бизнес-моделін көпдеңгейлі диагностикалауды қамтамасыз ететін PEST-талдау, Портер моделі, SWOT-талдау және Business Model Canvas қамтылған стратегиялық және процестік талдау әдістері құрады. Зерттеу нәтижелері кәсіпорын қызметінің тұрақтылығына ең жоғары ықпалды экономикалық факторлар (1.48) және технологиялық факторлар (1.13) көрсететінін анықтады, бұл ретте ең жоғары бағалар битумға сұраныстың маусымдылығы (4.80), жабдықтың жоспардан тыс тоқтап қалуының маңыздылығы (4.80), жаңғыртудан кейінгі жабдықтың сенімділігі (4.60) және жол құрылысының мемлекеттік бағдарламалары (4.60) бойынша берілді. Операциялық тиімділіктің негізгі шектеулері негізінен ұйымдастырушылық-басқарушылық сипатқа ие және қуаттардың толық жүктелмеуі, логистикалық үзілістер, жоспардан тыс тоқтап қалулар және кросс-функционалдық процестердің жеткіліксіз үйлесімділігі түрінде көрінеді. Бизнес-процестердің ашықтығын, логистикалық контурдың тұрақтылығын, басқарушылық шешімдердің сапасын арттыруға және кәсіпорын қызметінің әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығын нығайтуға бағытталған стратегиялық талдау құралдары мен үнемді өндіріс қағидаттарын интеграциялау қажеттілігі туралы қорытынды жасалды.

1. Al Kitab, M.H., Thiruchelvam, S.L., & Gaaz, T. S. (2023). The importance of lean management principles for maintenance in Iraqi refineries. Journal of Engineering Science and Technology, 18(6), 3029 – 3046. https://jestec.taylors.edu.my/Vol%2018%20Issue%206%20December%202023/18_6_23.pdf

2. Andersen, S., & Mostue, B.A. (2012). Risk analysis and risk management approaches applied to the petroleum industry and their applicability to IO concepts. Safety Science, 50(10), 2010-2019. https://doi.org/10.1016/J.SSCI.2011.07.016

3. Bhamu, J., & Sangwan, K.S. (2014). Lean manufacturing: literature review and research issues. International Journal of Operations & Production Management, 34, 876-940. https://doi.org/10.1108/IJOPM-08-2012-0315

4. Cameron, P.D., & Stanley, M.C. (2017). Oil, Gas, and Mining: A Sourcebook for Understanding the Extractive Industries. World Bank. https://doi.org/10.1596/978-0-8213-9658-2

5. Davenport, T.H. (1993). Process innovation: Reengineering work through information technology. Harvard Business Scholl Press.

6. Dora, M., Kumar, M., Goubergen, D.V., Molnar, A., & Gellynck, X. (2013). Operational performance and critical success factors of lean manufacturing in European food processing SMEs. Trends in Food Science and Technology, 31(2), 156-164. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2013.03.002

7. Hammer, M., & Champy, J. (1993). Reengineering the corporation: A manifesto for business revolution. HarperCollins.

8. Hassan, M.N., Barakat, A., & Sobh, A. (2020). Effect of applying lean maintenance in oil and gas fields. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 973(1),012045. https://doi.org/10.1088/1757-899X/973/1/012045

9. Heizer, J., & Render, B. (2017). Operations management sustainability and supply chain management. New York: Pearson Education.

10. IEA. (2021). World energy outlook 2021. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/14fcb638-en

11. JSC NC KazMunayGas. (2025.). Oil refining and marketing: Operational overview of the downstream segment. Retrieved March 30, 2026 from https://ar2024.kmg.kz

12. CASPI BITUM. (2025). About the company. Retrieved March 30, 2026 from https://caspibitum.kz

13. Liker, J.K. (2004). The Toyota Way: 14 management principles from the world’s greatest manufacturer. McGraw-Hill.

14. Mostafa, S., Dumrak, J., & Soltan, H. (2015). Lean maintenance roadmap. Procedia Manufacturing, 2(1), 434-444. https://doi.org/10.1016/j.promfg.2015.07.076

15. Porter, M.E. (2008). The five competitive forces that shape strategy. Harvard Business Review, 86 (1),78-93.

16. Shou, W., Wang J., Wu P., & Wang X. (2020). Lean management framework for improving maintenance operation: Development and application in the oil and gas industry. Production Planning & Control, 32 (2),1-18. https://doi.org/10.1080/09537287.2020.1744762

17. Slack, N., & Lewis, M. (2017). Operations strategy. (5th ed.). Womack, J.P., & Jones, D.T. (1996). Lean thinking: Banish waste and create wealth in your corporation. Simon & Schuster.