Қытайдың дамымаған аймақтарындағы ұжымдық көшбасшылық, мансаптық даму және әлеуметтік ұтқырлық

Көшбасшылық, мансаптық даму және білім қызметкерлерінің әлеуметтік ұтқырлығы мәселелеріне қызығушылықтың артуына қарамастан, дамуы төмен өңірлер жағдайында бөлінген (ұжымдық) көшбасшылықтың кәсіби ілгерілеуге ықпал ету тетіктері жеткілікті деңгейде зерттелмеген күйінде қалып отыр. Зерттеудің мақсаты — Қытайдың дамуы төмен өңірлеріндегі білім қызметкерлерінің мансаптық дамуы мен әлеуметтік ұтқырлығына бөлінген көшбасшылықтың ықпалын бағалау, сондай-ақ өзіндік тиімділік пен коллаборативтік ахуалдың делдалдық рөлін анықтау. Зерттеуде SmartPLS 4.0 бағдарламалық қамтамасыз етуін қолдана отырып, ішінара ең кіші квадраттар негізіндегі құрылымдық теңдеулерді модельдеу (PLS-SEM) және сандық талдау әдістері пайдаланылды. Эмпирикалық база ретінде Қытайдың Гуанси және Гуйчжоу провинцияларында басқару, білім беру, технологиялар және денсаулық сақтау салаларында жұмыс істейтін 150 білім қызметкерінің сауалнама нәтижелері қолданылды. Зерттеу нәтижелері бөлінген көшбасшылықтың Қытайдың дамуы төмен өңірлеріндегі білім қызметкерлерінің мансаптық дамуы мен әлеуметтік ұтқырлығының маңызды факторы екенін көрсетті. Бөлінген көшбасшылықтың білім қызметкерлерінің мансаптық дамуына тікелей оң әсер ететіні (β = 0.326; p < 0.001), сондай-ақ өзіндік тиімділік пен коллаборативтік ахуал тетіктері арқылы жанама ықпал жасайтыны анықталды. Детерминация коэффициентінің жоғары мәні (R² = 0.593) ұсынылған модельдің түсіндіру қабілетінің жоғары екенін көрсетіп, ресурстық шектеулер жағдайында кәсіби дамуға көшбасшылық және ұйымдастырушылық факторлардың маңызды әсерін растады. Алынған нәтижелер бөлінген көшбасшылық тәжірибелерін енгізу, қызметкерлердің кәсіби дербестігін қолдау және ынтымақтастық мәдениетін қалыптастыру қажеттілігін айқындайды.

1. Abrha, T. G., & Weldeyohans, B. T. (2025). The role of human capital in economic development: A theoretical analysis. Journal of Human Resource Management, 13(2), 30-35. https://doi.org/10.11648/j.jhrm.20251302.11

2. Bektaş, F., Kılınç, A. Ç., & Gümüş, S. (2020). The effects of distributed leadership on teacher professional learning: Mediating roles of teacher trust in principal and teacher motivation. Educational Studies, 48(5), 602–624. https://doi.org/10.1080/03055698.2020.1793301

3. Bourguignon, F., & Platteau, J.-P. (2023). Institutional Obstacles to Structural Transformation. Institutional Challenges at the Early Stages of Development: Lessons from a Multi-Country Study, 221–322. part, Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009285735.010

4. Braut, H., Nes, S., Storm, M., & Mikkelsen, A. (2022). General practitioners' perceptions of distributed leadership in providing integrated care for elderly chronic multi-morbid patients: A qualitative study. BMC Health Services Research, 22, 1085. https://doi.org/10.1186/s12913-022-08460-x

5. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: Freeman

6. Cao, J., Huang, Y., Shao, X., & Zhong, Y. (2025). Driving innovation: Exploring the effect of distributed leadership on collective teacher innovativeness in Chinese schools. The Asia-Pacific Education Researcher, 34(1), 433-446. https://doi.org/10.1007/s40299-024-00866-x

7. China Statistical Yearbook. (2025). China Statistical Yearbook 2025. China Statistics Press. Retrieved April 30, 2026, from https://www.stats.gov.cn/sj/ndsj/2025/indexch.html

8. Darling-Hammond, L., Hyler, M. E., & Gardner, M. (2017). Effective Teacher Professional Development. Palo Alto, CA: Learning Policy Institute. https://doi.org/10.54300/122.311

9. Deming, D.J. (2022). Four facts about human capital. Journal of Economic Perspectives, 36(3), 75–102. https://doi.org/10.1257/jep.36.3.75

10. Fan, X., & Chu, Z. (2025). The Influence of Distributed Leadership on Chinese Teachers’ Job Satisfaction: The Chain Mediation of Teacher Collaboration and Teacher Self-Efficacy. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(4), 507. https://doi.org/10.3390/ijerph22040507

11. Harris, A., Jones, M., & Ismail, N. (2022). Distributed leadership: taking a retrospective and contemporary view of the evidence base. School Leadership & Management, 42(5), 438–456. https://doi.org/10.1080/13632434.2022.2109620

12. Hirschi, A., Steiner, R. S., Burmeister, A., & Johnston, C. S. (2020). A whole-life perspective of sustainable careers: The nature and consequences of nonwork orientations. Journal of Vocational Behavior, 117, 103319. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2019.103319

13. Kovač, N., Žugić, D., Rashid, A.A. & Żmija, K. (2026).The socioeconomic capacities driving human capital development: a comparative study across selected countries. Qual Quant (2026). https://doi.org/10.1007/s11135-026-02774-2

14. Javed, M.A., Reba, A., & Saleem, A. (2025). Reimagining school leadership: A qualitative study on how distributed leadership models influence innovation culture in semi-government schools in Pakistan. British Educational Research Journal, 52(2), 930-951. https://doi.org/10.1002/berj.70016

15. Leithwood, K. A., Mascall, B., & Strauss, T. (2009). Distributed leadership according to the evidence. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203868539

16. Lin, Q. (2022). The relationship between distributed leadership and teacher innovativeness: Mediating roles of teacher autonomy and professional collaboration. Frontiers in Psychology, 13, 948152. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.948152

17. Liu, J., Qiang, F., & Kang, H. (2021). Distributed leadership, self-efficacy and wellbeing in schools: A study of relations among teachers in Shanghai. Humanities and Social Sciences Communications, 10(1), 248. https://doi.org/10.1057/s41599-023-01696-w

18. Liu, Q., & Sun, Y. (2025). The impact of collab，ative atmosphere on innovative work behavior of college teachers, North China. Frontiers in Psychology, 15, 1497503. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1497503

19. Luwei, W., & Huimin, M. (2024). From jobs to careers: Drivers and barriers to career development in emerging labor markets. Frontiers in Sociology, 9, 1486871. https://doi.org/10.3389/fsoc.2024.1486871

20. Ly, N. B. (2020). Cultural influences on leadership: Western-dominated leadership and non-Western conceptualizations of leadership. Sociology and Anthropology, 8(1), 1-12. https://doi.org/10.13189/sa.2020.080101

21. Nguyen, C. D., Huynh, T. N., & Tran, N. H. (2025). Overcoming contextual constraints: implementing classroom pedagogical innovation through teacher leadership. International Journal of Leadership in Education, 28(2), 369–387. https://doi.org/10.1080/13603124.2021.2013543

22. Or, M.H., & Berkovich, I. (2023). Participative decision making in schools in individualist and collectivist cultures: The micro-politics behind distributed leadership. Educational Management Administration & Leadership, 51(3), 626–644. https://doi.org/10.1177/17411432211001364

23. Scott, W. D., & Cervone, D. (2024). The social-cognitive clinician: On the implications of social cognitive theory for psychotherapy and assessment. International Journal of Psychology, 59(4), 671–682. https://doi.org/10.1002/ijop.13125

24. Sharmelly, R. (2016). Innovation for emerging markets confronting institutional environment challenges: Perspectives from visionary leadership and institutional entrepreneurship. International Journal of Business and Management, 11(6), 108. https://doi.org/10.5539/ijbm.v11n6p108

25. Somani, B. (2024). Theoretical underpinnings of leadership: A review perspective. International Journal for Multidisciplinary Research, 6(3), 1–14. https://doi.org/10.36948/ijfmr.2024.v06i03.22048

26. Tian, M., Risku, M., & Collin, K. (2020). A meta-analysis of distributed leadership from 2002 to 2013: Theory development, empirical evidence and future research focus. Educational Management Administration & Leadership, 48(3), 441-456. https://doi.org/10.1177/1741143214558576

27. Wang, G., Bai, H., Tsang, K. K., & Bian, J. (2025). The effect of teacher collaboration on teachers' career well-being in China: A moderated mediation model of teacher self-efficacy and distributed leadership. Acta Psychologica, 260, 105303. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105303

28. Woodier, D., & Thuesen, C. (2024). Distributed leadership and the shaping of infrastructure project portfolios. Project Leadership and Society, 5, 100146. https://doi.org/10.1016/j.plas.2024.100146

29. van Veen, K., van Tartwijk, J., & Verloop, N. (2020). The effects of distributed leadership and inquiry-based work on primary teachers’ capacity to change: Testing a model. School Effectiveness and School Improvement, 31(3), 468–485. https://doi.org/10.1080/09243453.2020.1746363

30. Yiming, Y., Shi, B., Kayani, S., & Biasutti, M. (2024). Examining the relationship between self-efficacy, career development, and subjective wellbeing in physical education students. Scientific Reports, 14, 8551. https://doi.org/10.1038/s41598-024-59238-6

31. Zhao,Y., Li X., & Kang, H.(2025) Linking distributed leadership to teachers’ innovation: Chain mediating roles of commitment and collaboration in Chinese schools. PLOS ONE, 20(9), e0333118. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0333118