Қазақстандағы интеллектуалды бейне мониторингтің әлеуметтік тәуекелдерін талдау

Тұрақты Цифрландырудың өсуі және «ақылды қала» тұжырымдамасының дамуы қалалық инфрақұрылым мен жол қозғалысы қауіпсіздігі саласында жасанды интеллект технологияларын пайдаланатын мемлекеттік-жекешелік әріптестік (бұдан әрі – МЖӘ) жобаларының белсенді енгізілуіне ықпал етуде. Осы зерттеудің мақсаты – жүйелік динамика әдістері мен дисконтталған ақша ағыны көрсеткішінің сезімталдық талдауын пайдалану арқылы Қазақстандағы «ақылды қала» тұжырымдамасы аясында жүзеге асырылып жатқан «Сергек» интеллектуалды бейнемониторинг жобасының әлеуметтік тәуекелдерін бағалау. Зерттеу әдіснамасы жоба деректерін зерттеуге және тәуекел факторлары ықпалының әртүрлі сценарийлерін көрсетуге мүмкіндік беретін жүйелік динамика (бұдан әрі – ЖД) көмегімен жоба моделін құруға негізделген. Зерттеуде Қазақстан Республикасының PPP Portal мәліметтері, Алматы қаласы әкімдігінің деректері және Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің мәліметтері сияқты ашық дереккөздердің ақпараты пайдаланылды. Модельдеу нәтижелері дисконтталған ақша ағынының (бұдан әрі – DCF) ең жоғары көрсеткіші тәуекелдер ескерілмеген базалық сценарийде байқалып, 2024 жылы 7 668 340 000 теңгеге жетіп, 2025 жылы 6 781 390 000 теңгеге дейін төмендейтінін көрсетті. Жоба қаржылық тұрақтылығына ең үлкен теріс әсер айыппұлдардан түсетін түсімдердің жеткіліксіз жиналуымен байланысты әлеуметтік тәуекелден байқалады, бұл жағдайда DCF көрсеткіші 6 287 440 000 теңгеге дейін төмендейді. Алынған нәтижелер әлеуметтік тәуекел интеллектуалды бейнемониторинг жобасының қаржылық тұрақтылығының ең маңызды факторы болып табылатынын көрсетеді.

1. Akimat of Almaty. (2025). Intelligent traffic safety and analysis system in Almaty. Retrieved March 15, 2026 from https://opendata.smartalmaty.kz/ict-projects/

2. Almarri, K., & Boussabaine, H. (2025). Critical success factors for public–private partnerships in smart city infrastructure projects. Construction Innovation, 25(2), 224–247. https://doi.org/10.1108/CI-04-2022-0072

3. Azami-Aghdash, S., Sadeghi-Bazargani, H., Saadati, M., Mohseni, M., & Gharaee, H. (2020). Experts’ perspectives on the application of public-private partnership policy in prevention of road traffic injuries. Chinese Journal of Traumatology, 23(3), 152–158. https://doi.org/10.1016/j.cjtee.2020.03.001

4. Castelblanco, G., Narbaev, T., Osei-Kyei, R., Serikbay, D., Mukashev, Y., & Guevara, J. (2025). Pandemic risks in PPPs: Comparative analysis within developing countries. International Journal of Construction Management, 25(4), 456–468. https://doi.org/10.1080/15623599.2024.2336660

5. Digel, I., Mussabalina, D., Urdabayev, M., Nurmukhametov, N., & Akparova, A. (2022). Evaluating development prospects of smart cities: Cluster analysis of Kazakhstan’s regions. Problems and Perspectives in Management, 20(4), 76–87. https://doi.org/10.21511/ppm.20(4).2022.07

6. Endo, K., Gianoli, A., & Edelenbos, J. (2021). Coming to Financial Close in PPPs: Identifying Critical Factors in the Case of Toll Road Projects in Indonesia. Public Works Management & Policy, 26(2), 115–143. https://doi.org/10.1177/1087724X20914627

7. Fauzan, M., Kuswanto, H., & Utomo, C. (2023). Implementing toll road infrastructure financing in Indonesia: Critical success factors from the perspective of toll road companies. International Journal of Financial Studies, 11(4), 135. https://doi.org/10.3390/ijfs11040135

8. Fu, J. (2018). Summary of research on PPP model smart city construction under the big data background. In Proceedings/Book title (pp. 1–10). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-10-7817-0_1

9. Jayasena, N. S., Chan, D. W. M., & Kumaraswamy, M. (2020). A systematic literature review and analysis towards developing PPP models for delivering smart infrastructure. Built Environment Project and Asset Management, 11(1), 121–137. https://doi.org/10.1108/BEPAM-11-2019-0124

10. Kazakhstani IT-Group . (2025, May 18). About Sergek. Retrieved March 15, 2026 from https://sergek.com/ru/about

11. Lacson, J. J., Lidasan, H. S., Spay Putri Ayuningtyas, V., Feliscuzo, L., Malongo, J. H., Lactuan, N. J., Bokingkito, P., & Velasco, L. C. (2023). Smart city assessment in developing economies: A scoping review. Smart Cities, 6(4), 1744– 1764. https://doi.org/10.3390/smartcities6040081

12. Lagunova, S., Voronina, L., & Veshnyakova, D. (2025). Risks associated with implementing the “Smart City” concept in municipal governance. Vestnik ekonomiki, prava i sociologii, (1), 38–43.

13. Liu, T., Mostafa, S., Mohamed, S., & Nguyen, T. S. (2020). Emerging themes of public-private partnership application in developing smart city projects: A conceptual framework. Built Environment Project and Asset Management, 11(1), 138–156. https://doi.org/10.1108/BEPAM-12-2019-0142

14. Liyanage, C., & Villalba-Romero, F. (2015). Measuring success of PPP transport projects: A cross-case analysis of toll roads. Transport Reviews, 35(2), 140–161. https://doi.org/10.1080/01441647.2014.994583

15. Mangano, G., Castelblanco, G., De Marco, A., & Ottaviani, F. M. (2025). Exploring the drivers of concession period in transport public–private partnerships. Built Environment Project and Asset Management, 15(2), 193–210. https://doi.org/10.1108/BEPAM-04-2024-0095

16. Michelucci, F., De Marco, A., Mangano, G., & Calderini, M. (2013). Framework to use public-private partnership for smart city projects. In Innovation in Public Finance Conference (pp. 1–14).

17. Moolngearn, P., & Kraiwanit, T. (2024). Implication of smart economy governance: A perspective of smart cities in an emerging country. Journal of Governance and Regulation, 13(2, Special Issue), 431–442. https://doi.org/10.22495/jgrv13i2siart18

18. Mutasa, E. T., Dhiwwale, C., & Gopal, S. S. A. (2024). Artificial intelligence in developing economies: Unpacking business innovations, prospects, and challenges. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 14(11). https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v14-i11/23529

19. Narbaev, T., Aitkhozha, B., Samoilov, A., & Castelblanco, G. (2025). An assessment of financial stability of artificial intelligence-based monitoring project in Kazakhstan. Eurasian Journal of Economic and Business Studies, 69(2), 95–108. https://doi.org/10.47703/ejebs.v69i2.507

20. Narbaev, T., Kussaiyn, M., & Sultan, B. (2026). A dark side of artificial intelligence in projects: Preliminary insights from the consulting industry. Procedia Computer Science, 278, 1918–1925. https://doi.org/10.1016/j.procs.2026.03.187

21. National Bank. (2021). Schedule for decisions on the base rate, 2015–2025. Retrieved March 15, 2026 from https://nationalbank.kz/ru/news/grafik-prinyatiya-resheniy-po-bazovoy-stavke/rubrics/1581

22. Nurbatsin, A., Kireyeva, A., Gamidullaeva, L., & Abdykadyr, T. (2023). Spatial analysis and technological influences on smart city development in Kazakhstan. Journal of Infrastructure, Policy and Development, 8(2). https://doi.org/10.24294/jipd.v8i2.3012

23. Osei-Kyei, R., Narbaev, T., Atafo-Adabre, M., Chileshe, N., & Ofori-Kuragu, J. K. (2023a). Critical success criteria for retirement village public–private partnership housing. Construction Innovation, 23(5), 1018–1037. https://doi.org/10.1108/CI-11-2021-0206

24. Osei-Kyei, R., Jin, X., Nnaji, C., Akomea-Frimpong, I., & Wuni, I. Y. (2023b). Review of risk management studies in publicprivate partnerships: A scientometric analysis. International Journal of Construction Management, 23(14), 2419–2430. https://doi.org/10.1080/15623599.2022.2063013

25. Owolabi, H. A., Oyedele, L., Alaka, H., Ebohon, O. J., Ajayi, S., Akinade, O., Bilal, M., & Olawale, O. (2019). Public private partnerships (PPP) in the developing world: Mitigating financiers’ risks. World Journal of Science, Technology and Sustainable Development, 16(3), 121–141. https://doi.org/10.1108/WJSTSD-05-2018-0043

26. Quan, X., & Solheim, M. C. W. (2023). Public-private partnerships in smart cities: A critical survey and research agenda. City, Culture and Society, 32. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2022.100491

27. PPP Portal. (2025). PPP pipeline. Retrieved Macrh15, 2026 from https://ppp.ecc.kz/ru/searchanno

28. Rebuglio, M., Ottaviani, F. M., & De Marco, A. (2026). Recordkeeping for project management information system in public procurement: An action research. Records Management Journal, 36(1), 1–18. https://doi.org/10.1108/RMJ-10-2023-0052

29. Samoilov, A., Narbaev, T., Castelblanco, G., & Mukashev, Y. (2024). Evaluating public-private partnership dynamics: The Kazakhstan toll road case. Eurasian Journal of Economic and Business Studies, 68(1), 131–142. https://doi.org/10.47703/ejebs.v68i1.374

30. Samoilov, A., Narbaev, T., Ottaviani, F. M., De Marco, A., Castelblanco, G., & Kussain, M. (2026). Critical success factors in public-private partnership projects in an emerging economy: A survey in Kazakhstan. Procedia Computer Science, 278, 1444–1452. https://doi.org/10.1016/j.procs.2026.03.130

31. Samoilov, A., Osei-Kyei, R., Kussaiyn, M., Mamyrbayev, A., & Mukashev, Y. (2024). Cross-country comparison of risk factors in public–private partnerships in infrastructure development: Evidence from Colombia, Kazakhstan, and Ghana. Sustainability, 16(13), 5712. https://doi.org/10.3390/su16135712

32. Serikbay, D., Kozhakhmetova, A., Jumasseitova, A. K., & Mukashev, Y. (2025). When machines manage: How AI is reshaping project management practices. International Journal of Asian Business and Information Management, 16(1), 1–18. https://doi.org/10.4018/IJABIM.384773

33. Serikbayev, N., Iskakov, E., & Mussina, G. (2022). Economic losses due to premature mortality resulting from accidents, poisonings, and injuries. Traumatology and Orthopaedics of Kazakhstan, 65(4), 4–14. https://doi.org/10.52889/1684-9280-2022-4-65-4-14

34. Shor, I. (2023). Advantages and barriers in the development of “smart cities” through public-private partnerships. Vestnik MGPU, 4(34),37. https://doi.org/10.25688/2312-6647.2022.34.4.03

35. Sterman, J. D. (2000). Business dynamics: Systems thinking and modeling for a complex world. McGraw-Hill. Vensim Introduction & Tutorials. (2019). Sensitivity2All. Retrieved March 15, 2026 from https://www.vensim.com/documentation/sensitivity2all.html

36. Zhandarbekova, A., & Murzabekova, K. (2024). Road safety situation in the city of Almaty. Vestnik KazATK, 133(4), 16–23. https://doi.org/10.52167/1609-1817-2024-133-4-16-23