ESG әлеуметтік өлшемі және гендерлік айырмашылықтар: еларалық талдау

Тұрақты даму күн тәртібінің институционалдануы және корпоративтік әлеуметтік жауапкершілікке қойылатын талаптардың күшеюі жағдайында ESG (Environmental, Social, Governance) ұстанымдарындағы әлеуметтік және гендерлік айырмашылықтарды талдау ерекше маңызға ие болуда. Зерттеудің мақсаты — ESG-ге қатысты әлеуметтік-құндылықтық ұстанымдардағы гендерлік айырмашылықтарды анықтау және бұл айырмашылықтардың елдік контекст арқылы қалайша модерацияланатынын мемлекетаралық деңгейде айқындау. Зерттеу барысында ESG ұстанымдарының латентті құрылымын айқындау үшін бас компоненттер әдісі (PCA), ал гендердің, институционалдық сенімнің, әлеуметтік теңдіктің, экологиялық бағдардың және демографиялық факторлардың ықпалын бағалау үшін көптік сызықтық регрессиялық талдау (OLS) қолданылды. Эмпирикалық база Ұлыбритания, АҚШ, Ресей және Қазақстан елдерінде жүргізілген кросс-ұлттық сауалнама деректеріне (N = 8 291) негізделді. PCA нәтижесінде жалпы дисперсияның шамамен 60%-ын түсіндіретін төрт латентті компонент анықталды: дәстүрлі гендерлік ұстанымдар, институционалдық сенім, әлеуметтік теңдік және экологиялық бағдар. Регрессиялық талдау гендердің дәстүрлі гендерлік рөлдерге қатысты ұстанымдарға статистикалық тұрғыдан мәнді әсер ететінін көрсетті (B = –0,188; p < 0,001), бұл әйелдердің анағұрлым айқын эгалитарлық позиция ұстанатынын білдіреді. Ұстанымдар вариациясына ең жоғары үлесті институционалдық сенім қосты (β = 0,128; p < 0,001), одан кейін экологиялық бағдар (β = 0,054; p < 0,001) және әлеуметтік теңдікті қолдау (β = 0,025; p = 0,020) орналасады. Гендерлік алшақтық Қазақстан мен Ресейде Ұлыбритания мен АҚШ-қа қарағанда анағұрлым айқын екені анықталды. Алынған нәтижелер ESG ұстанымдарындағы гендерлік айырмашылықтардың тұрақты сипатқа ие екенін, алайда олардың әлеуметтік-институционалдық ортаға тәуелді контекстуалдық ерекшеліктермен айқындалатынын растайды.

1. Chan, E. Y., Huang, Z., Hung, K. K., & Mark, C. K. (2019). Gender disparity in self-perceived climate change knowledge, attitude and behavior among the youth: A cross-sectional study. Environmental Health, 18(1), 1–11. https://doi.org/10.1186/s12940-019-0484-5

2. CMI (Chr. Michelsen Institute). (2021). Gender and corruption: What do we really know? https://www.cmi.no/publications/7576-gender-and-corruption-what-do-we-really-know

3. CMI. (2021). Women in Leadership: Why Diversity Matters. Chartered Management Institute.

4. Dietz, T., Kalof, L., & Stern, P. C. (2002). Gender, values, and environmentalism. Social Science Quarterly, 83(1), 353– 364. https://doi.org/10.1111/1540-6237.00088

5. Franzen, A., & Vogl, D. (2013). Two decades of measuring environmental attitudes: A comparative analysis of 33 countries. Global Environmental Change, 23(5), 1001–1008. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2013.03.009

6. Hao, Y., Peng, H., Temulun, T., Liu, L., Mao, J., Lu, Z., & Chen, H. (2018). How harmful is air pollution to economic development? New evidence from PM2.5 concentrations of Chinese cities. Journal of Cleaner Production, 172, 743-757.

7. Hetherington, M. J., & Rudolph, T. J. (2015). Why Washington Won’t Work: Polarization, Political Trust, and the Governing Crisis. University of Chicago Press.

8. Inglehart, R., & Norris, P. (2003). Rising tide: Gender equality and cultural change around the world. Cambridge University Press.

9. Jiang, S., Peng, S., Yang, T., Cottrell, R.R., & Li, L. (2018). Overweight and Obesity Among Chinese College Students: An Exploration of Gender as Related to External Environmental Influences. American Journal of Men's Health, 12, 926 - 934.

10. OECD. (2018). Bridging the Trust Gap: The Role of Institutions in Promoting Trust. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264308879-en

11. OECD. (2018). Trust and Public Policy: How Better Governance Can Help Rebuild Public Trust. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264084940-en

12. Salnikova, E., Kassenova, A., & Omarova, G. (2022). Gendered attitudes towards corruption and governance: Evidence from Central Asia. Journal of Eurasian Studies, 13(4), 225–239. https://doi.org/10.1177/18793665221125673

13. Selm, K.R., Peterson, M., Hess, G., Beck, S.M., & McHale, M.R. (2019). Educational attainment predicts negative perceptions women have of their own climate change knowledge. PLoS ONE, 14. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0210149

14. Sammie, B., Mupfiga, E.T., Mwadzingeni, L., Chitata, T., & Mugandani, R. (2020). A gendered lens to self-evaluated and actual climate change knowledge. Journal of Environmental Studies and Sciences, 11, 65-75. https://doi.org/10.1007/s13412-020-00641-6

15. Seidler, Z.E., Wilson, M.J., Rice, S.M., Kealy, D., Oliffe, J.L., & Ogrodniczuk, J.S. (2020). Virtual connection, real support? A study of loneliness, time on social media and psychological distress among men. International Journal of Social Psychiatry, 68, 288-293. https://doi.org/10.1177/0020764020983836

16. Sundström, A., & Wängnerud, L. (2016). Corruption as an obstacle to women’s political representation: Evidence from local councils in 18 European countries: Evidence from local councils in 18 European countries. Party Politics, 22(3), 354-369. https://doi.org/10.1177/1354068814549339

17. UNDP Kazakhstan. (2022). Gender equality and sustainable development in Kazakhstan: Country report. https://www.undp.org/kazakhstan

18. Xiao, C., & Hong, D. (2010). Gender differences in environmental behaviors in China. Population and Environment, 32(1), 88–104. https://doi.org/10.1007/s11111-010-0115-z

19. Xiao, C., & McCright, A. M. (2015). Gender differences in environmental concern: Revisiting the institutional trust hypothesis in the USA. Environment and Behavior, 47(1), 17–37. https://doi.org/10.1177/0013916513491571